Özgüven bir çocuğun hayata karşı duruşunu, sosyal ilişkilerini ve akademik başarısını belirleyen en temel içsel güçtür. Bu duygu doğuştan gelmez; aksine doğumdan itibaren ebeveynlerin çocuklarına olan yaklaşımlarıyla şekillenir ve büyür. Özgüvenli bir çocuk kendi yeteneklerinin farkındadır, hata yapmaktan korkmaz ve yeni deneyimlere karşı her zaman isteklidir.
Ebeveynlerin en büyük sorumluluğu çocuğu her türlü zorluktan korumak değil ona bu zorluklarla başa çıkabilecek bir karakter kazandırmaktır. Bir çocuğun “ben yapabilirim” demesi için önce ona deneme fırsatı verilmesi ve başarısız olduğunda bile sevildiğini bilmesi gerekir. Özgüven inşası sabır, doğru iletişim ve sağlıklı sınırlar üzerine kurulu uzun bir yolculuktur.
Koşulsuz Sevgi ve Güvenli Bağ Kurma
Özgüvenin temel taşı çocuğun kendini olduğu gibi kabul edilmiş ve sevilmiş hissetmesidir. Çocuklar başarılarına, uslu durmalarına veya beklentileri karşılamalarına bağlı olmayan bir sevgiye ihtiyaç duyarlar. “Eğer ödevini yaparsan seni severim” gibi koşullu yaklaşımlar çocuğun öz değerini dışsal başarıya bağlamasına neden olur.
Koşulsuz sevgi gören bir çocuk hata yaptığında bile ailesinin desteğini kaybetmeyeceğini bilir. Bu güven duygusu onun risk almasını ve hayatı keşfetmesini sağlar. Çocuğunuzla kurduğunuz duygusal bağ ne kadar güçlüyse onun dış dünyaya karşı geliştireceği güven ve özgüven de o kadar sağlam olacaktır. Duygularını dinlemek ve ona değer verdiğinizi hissettirmek bu bağın en önemli parçasıdır.
Sorumluluk Verme ve Başarı Hissini Tatma
Çocuğun kendine güvenmesi için bir şeyler başarabileceğini görmesi gerekir. Bunun yolu ise ona yaşına uygun sorumluluklar vermekten geçer. Kendi yemeğini yemesi, oyuncaklarını toplaması veya kıyafetlerini seçmesi gibi küçük görevler “ben yetenekliyim” mesajını zihnine kazır. Ebeveynler genellikle kıyamadıkları için çocukların yapabileceği işleri üstlenirler ancak bu durum çocuğun gelişmesini engeller.
Sorumluluk verdiğinizde sonucu mükemmel beklememek çok kritiktir. Çocuğunuz sofrayı kurarken bir bardağı düşürebilir veya kıyafetlerini ters giyebilir. Bu anlarda eleştirmek yerine gösterdiği çabayı takdir etmek gerekir. Kendi işini kendi gören çocuk bağımsızlık kazanır ve bu bağımsızlık doğrudan özgüveni besleyen bir kaynağa dönüşür.
Hatalara Yaklaşım ve Problem Çözme Becerisi
Özgüveni düşük çocuklar genellikle hata yapmaktan aşırı derecede korkarlar. Ebeveynler hataları birer felaket değil birer öğrenme fırsatı olarak sunmalıdır. Bir hata yapıldığında “Neden böyle yaptın?” demek yerine “Bundan ne öğrendik?” veya “Bir dahaki sefere nasıl yapabiliriz?” gibi sorular sormak çocuğu çözüm odaklı düşünmeye iter.
Hatalar karşısında verilen aşırı tepkiler çocuğun içine kapanmasına ve yeni şeyler denemekten vazgeçmesine yol açar. Problem çözme becerisi kazandırılan çocuklar karşılaştıkları engelleri aşabileceklerine dair içsel bir inanç geliştirirler. Onlara hazır çözümler sunmak yerine sorular sorarak doğru yolu bulmalarına rehberlik etmek zihinsel ve duygusal güçlerini artırır.
Çabayı Takdir Etmek ve Gerçekçi Geri Bildirimler
Çocuğun sadece sonucunu değil sürecini övmek özgüven gelişiminde fark yaratır. “Çok zekisin” demek yerine “Bu projeyi bitirmek için çok sabırlı davrandın ve çok çalıştın” demek daha sağlıklıdır. Zekaya yapılan vurgu çocuğu kaygılandırabilir çünkü zeka her zaman kontrol edilebilen bir şey değildir. Ancak çaba her zaman kontrol edilebilir ve geliştirilebilir.
Aşırı ve sahte övgülerden kaçınmak gerekir. Çocuklar ne zaman içten övüldüklerini ne zaman sadece geçiştirildiklerini kolayca anlarlar. Gerçekçi olmayan övgüler çocukta şişirilmiş ama kırılgan bir özgüven yaratır. Bunun yerine gördüklerinizi somut bir şekilde dile getirmek ve onun gelişimini takip ettiğinizi hissettirmek en etkili geri bildirim yöntemidir.
Seçme Hakkı Tanımak ve Kararlara Saygı Duymak
Çocuğun kendi hayatı üzerinde söz sahibi olduğunu hissetmesi özgüvenini doğrudan etkiler. Günlük hayatın içinde ona küçük seçme hakları tanımak yani “Bugün kırmızı kazağı mı yoksa maviyi mi giymek istersin?” gibi sorular sormak iradesini güçlendirir. Bu küçük tercihler çocuğun birey olduğunu ve kararlarının önemsendiğini anlamasını sağlar.
Çocuğun fikirlerine değer verildiğinde kendisini sosyal ortamlarda da ifade etmekten çekinmez. Kendi kararlarının sonuçlarını yaşamasına izin vermek sorumluluk bilincini pekiştirir. Karar verme becerisi kazanan çocuklar yetişkinlik döneminde daha kararlı, ne istediğini bilen ve sınırlarını koruyabilen bireyler haline gelirler.
